CÜMƏ GÜNÜNÜN SİLSİLƏVİ BƏHSLƏRİNDƏN


      İmam-camaat: Hacı İlqar İbrahimoğlu Allahverdi.

      Mövzu: Qiyamət günü və onun adları(3).

      Tarix: 30.04.04

       Bismilləhir-Rahmənir-Rahim.
      Vəs-salətu vəs-sələmu alə rasulilləhil-əmin, Muhəmmədin salləllahu ələyhi və alihi və səlləm və alihit- tayyibinət - tahirin və lənətul-lahi alə ə-dəihim əcməin minəl-ən ilə qiyəmi yəvmid-din.
       Allah Təala Öz mübarək kitabında – Qur’ani-Kərimdə, insana bir gün haqqında xəbərdarlıq edir ki, o gün əvəz günüdür. O gün, insanların yaxşı əməllərinin yaxşı əvəzi, pis əməllərinin pis əvəzi olacaq. Allah insanı bir gün haqqında xəbərdarlıq edir ki, o gün haqq-hesab günüdür. O gün hər şeyin sorğu-sualı, haqq-hesabı olacaq. Bir gün haqqında xəbərdarlıq edir ki, bu – haqq günüdür. Bu günün olmasında şəkk-şübhə yoxdur deyə, bu yüz faiz olacaq deyə, bunu gerçək gün də adlandırılır. Başqa bir mə’nada ədalətli bir gün - hər kəsin öz haqqına çatacağı bir gün kimi də təqdim edilir.
       Lakin, təəsüflər olsun ki, insan o günü unudur. İnsan elə yaşayır ki, sanki Qiyamət günü yoxdur, sanki əvəz günü yoxdur, sanki hər şeyin öz haqqına çatan bir gün yoxdur. Əziz Rəbbimiz mübarək Qur’anda (76-cı surənin 27-ci ayəsində) buyurur ki, “bunlar bu hələlik (müvəqqəti) dünyaya ürək bağlayıblar (sevirlər); ağır və çətin günü (yəni Qiyamət gününü) qulaq ardına vurublar”. Yə’ni insanın bu hələlik, bu müvəqqəti, bu keçici, heç kimin özü ilə apara bilmədiyi bu dünyaya xüsusi bir bağlılığı var və əsil bir dünyanı unudur. Və unutqanlığı nəticəsində gündəlik həyatı çox ağrılı bir hala gəlib çatır.
       Allaha həmd olsun, artıq bir neçə həftədir ki, Qiyamət günü ilə bağlı bu bəhsimizə başlamışıq və Qiyamət günü ilə bağlı daha geniş bilgilər və mə’lumatlar əldə etmək üçün müraciət etmişik Qiyamət gününün müxtəlif adları ilə bağlı bəhsə. Artıq bir neçə adla da tanış olmuşuq. “Yəvməd-din”, “yəvməl-hisab”, “yəvməl-həqq” kimi. Bu günki bəhs ki, bir miqdar toxunduq, “yəvməl-fəsl”dir. Yəni ayrılan gün. O gün ki, yaxşı pisdən ayrılacaq; o gün ki, pak murdardan ayrılacaq; o gün ki, gözəl əxlaq sahibləri eybəcər durumda olan məxluqlardan ayrılacaq; o gün ki, düz yaşayanlar əyri yaşayanlardan ayrılacaq və s.
       Mübarək kitabın 78-ci surəsinin 17-ci ayəsində bu günlə bağlı buyrulur ki, “fəsl günü (o ayrılma gedən bir gün), şübhəsiz müəyyən olunmuş bir gündür”. Yə’ni bu mütləq və mütləq olacaq. Allah Təala bizə çatdırır ki, Qiyamət günü olacaq və xüsusiyyətini də çatdırır ki, o gün yaxşı pisdən, pak murdardan, vicdanlı vicdansızdan, ləyaqətli ləyaqətsizdən, düz yaşayan əyri yaşayandan ayrılacaq, halal zəhmətlə dolanan rüşvətlə, sələmlə dolanandan ayrılacaq və.s.
       Çox maraqlı bir məsələdir. Qiyamət günü insanlar bir-birlərindən ayrılacaq və fərdi cavabdehlik daşıyacaq. Bu dünyadakindən fərqlidir. Bu dünyada biz görürük insanın həyatı iki hissədən ibarətdir. Fərdi və ictimai. İnsanın həyatında bə’zi məsələlər var ki, onun özündən asılıdır. Misal üçün, toplumun necə olmasından asılı olmayaraq, insan bə’zi fərdi məsələlərində özü cavabdehlik, məs’uliyyət daşıyır. Edə bilər yaxşı olsun, edə bilər pis olsun. Məsələn, sağlamlığını qorumaqda, öz daxili potensial imkanlarını üzə çıxarmaqda, öz daxilində olan kamalları üzə çıxarmaqda. Özünü günahlardan çəkindirməkdə və s. Lakin, insan nə qədər fərdi çalışsa da, yaşadığımız bu hələlik dünyada insan istəsə də, istəməsə də toplumun bir hissəsidir
      . Mühitin insana tə’siri var, istəsə də, istəməsə də. İnsan yaşadığı toplumun, yaşadığı mühitin bir hissəciyidir. İnsanın kamilləşməsi üçün, insanın tərəqqisi üçün, insanın inkişafı üçün mühitin və toplumun kifayət qədər tə’siri var. İnsanın xoşbəxt və ya bədbəxt olmasına, müvəffəqiyyətlərə çatmasına və ya məhrumiyyətlərə getməsinə, insanın inkişaf etməsinə və ya tənəzzülə yuvarlanmasına toplumun tə’siri var. Burada bir fərd kimi insanın görə biləcək işlərindən başqa, mühitdən də asılacağı var. Əgər toplumun, mühitin böyük əksəriyyəti məs’uliyyətli, vicdanlı olsa, başqalarının haqlarına riayət edən, ədalətli insanlar olsa; əgər mühitin, insanların əksəriyyəti abır-həyalı olsa, qırmızı xətləri qoruyub saxlayan olsa, eqoist olaraq yaşamasa, toplumun zəiflərinə əl tutmağa çalışsa, xəstələrinə, yetimlərinə can yandırsa – bu nə gözəl toplum olardı! Əgər bu toplumda olan fərd istəsə kamala çatsın, inkişaf etsin, irəli getsin, xoşbəxt olsun, səadətə çatsın - bunun üçün çox-çox rahat bir şərait var. Hətta bir insan ki, tək olacağı təqdirdə, bunları edə bilməzdi, toplum salamat, yaxşı olanda, bu insan da düşür axara, inkişafa doğru gedir. Lakin, əgər toplumun, mühitin əksəriyyətinin dəyərləri murdarlıq, çirkinlik, eybəcərlik, fəsad, qeybət, yalan, fitnə, şaiyə olsa, əgər toplumun, mühitin əksəriyyətinin dəyəri rüşvət, sələm, insanları incitmə olsa, bu halda azlıqda olan yaxşı insanların, düz insanların vəziyyəti çox ağır olar. Burada vəziyyət Qiyamət günündəki kimi deyil ki, insan murdarlardan, eybəcərlərdən, napaklardan, şəxsiyyətsizlərdən ayrıla! Bu dünyanın imtahanı elə budur ki, bu mühitdə olmalısan. Mühitin tə’siri var insana. Gözəl mühit daha çox rahatlıq gətirir, daha çox gözəllikdən bəhrələnməyə imkan yaradır. Axmaq mühit, pis mühit insan üçün həmin o mühitin üfunətini də gətirir. Belə bir haldır ki, əksəriyyəti pislərdən ibarət mühitdə, bu əksəriyyətə yönələn əzabları həmin o azlıqda olan insanlar da çəkir. Onlara yönələn cəzaları bunlar da çəkir.
       Bununla bağlı mübarək Qur’ani-Kərimin 8-ci surəsinin 25-ci ayəsində buyrulub ki, “fitnə və bəladan çəkinin. Çünki, əgər nazil olsa, yalnız zalımları əhatə etməyəcək. (Hətta quru və yaş, yaxşı və pisi də bir yerdə götürəcək və hamıya əzab veriləcək)”. Bu dünyanın xüsusiyyətlərindən biri budur ki, əgər fitnə başlasa, bəla gəlsə, hətta azlıqda olan yaxşılar da onun əzabından çəkərlər. Lakin, Qiyamət günü “yəvmil-fəsl”dir. Qiyamət günü bir gündür ki, orada belə bir məsələ yoxdur. Bu baxımdan insan gərək sə’y göstərə, çalışa ki, mühitində islahat apara, dəyişikliklər edə. Əgər insan çalışmasa ki, mühiti düzəltsin, həmin mühit çalışar onu məhv etsin.
      İnsan yaşadığı mühitdən tam ayrıca qala bilməz. İnsan digər inanlarla ünsiyyətdə olmadan yaşaya bilməz. İslam özü də insanlarla ünsiyyətdə olaraq yaşamağı öyrədən bir dindir. Buna bir misal çəkək. Bir gün bir kəs gəlir İmam Baqirin (ə) hüzurunda dua edir. Deyir: “Allahım! Məni bütün xəlqindən ehtyacsız et! (Məni bütün insanlardan ehtiyacsız et!)”. İmam Baqir(ə) üzünü ona tutur və deyir. “Bu cür dua etmə! Lakin, dua et ki, “Allahım, bizi şər xəlqindən, pis insanlardan ehtiyacsız et!”. Yə’ni, “Allahım, bizi pis insanlara ehtiyaclı etmə!”. Yə’ni bu cür dua etmə ki, “Allahım, məni bütün insanlardan ehtiyacsız et”. Bu - mümkün olan bir iş deyil. Deyir bu cür dua etmə! İmam (ə) öyrədir ki, insanlara tamamilə möhtac olmamaq mümkün deyil. Yə’ni, insan dua edəndə gərək desin ki, “Allahım, məni pis, şər, ləyaqətsiz, vicdansız insanlara möhtac etmə!”. Bu çox mühüm məsələdir İmam (ə) bunu öyrədir ki, bizi şər xəlqindən ehtiyacsız et. Çünki, mö’min öz mö’min qardaşından ehtiyacsız ola bilməz. Elə gözəllik bundadır ki, mö’min mö’minə ehtiyaclı ola. Ehtiyac – geniş anlamdır, həm mə’nəvidir, həm də maddidir. Yə’ni, burada yalnız maddidən söhbət getmir.
       İmam Sadiqin (ə) dostlarından biri Həzrətin hüzuruna çatır və İmama (ə) öz durumundan bir qədər ərz edir. İmam Sadiq(ə) ona buyurur: “Allah Təala ruzi bölgüsünü belə edib ki, birilərinin ruzisini digərlərinin əlində qərar verib. (Nəzm belədir. Birilərinin ruzisi digərlərinin əllərindədir). Bu baxımdan Allahdan dilə ki, Allahdan istə ki, zəruri ehtiyaclarında səni pis insanlara möhtac etməsin”. Bu çox mühüm məsələdir. İnsan ruzi məsələsində deyə bilməz ki, “Allahım! Mən elə ancaq Sənə möhtac olum!”. Mütləq nəzm ayrı cür qurulub. İnsan Allahdan istəyə bilər ki, “Allahım, zəruri ehtiyaclarımın, o ehtyaclarımın ki, onlar mütləq ödənməlidir, onların ödənilməsində məni şər insanlara, pis insanlara, layiqsiz insanlara, alçaq insanlara möhtac etmə!”.
       İmam Sadiqdən (ə) nəql oluna başqa hədisdə maraqlı məqama toxunulur. Çox şirin hədisdir. Buyrulur: “Mö’min mö’minin qardaşıdır. Bir bədən kimidir ki, onun bir üzvü xəstələnəndə, onun ağrısı başqa üzvdə də hiss olunur”. Mə’lumdur ki, insanın bədəninin bir yeri ağrıyanda, başqa yerinə də tə’sir buraxır. Elə olmur ki, insanın gözü, qulağı, əli ağraya, amma bu ağrı digər üzvlərə tə’sirsiz ola. Bir yer ağrayanda mütləq digər üzvlərə də tə’sir edir. İmam Sadiq (ə) bizə öyrədir ki, mö’min olmağın dərəcəsi budur, mö’min digər mö’minin qardaşıdır və başına bir iş gəlsə, bunu hiss etməlidir, özü də sözdə yox, həqiqətdə.
       Bax! Eşq budur, mö’minin mö’minə münasibəti budur!
       Fəxr olunası bir haldır ki, bu gün “Cümə” əhli belə bir durumadır və bütün topluma bir örnəkdir. Topluma dərs verir ki, insan insanla ünsiyyətini necə saxlamalıdır və mö’minin başına bir iş gələndə bu, sanki hamının başına gələn bir məsələdir. Bu baxımdan bu toplumun ən’ənəsində olan fərdiyyəçilik, eqoistlik, eqosentriklik, yalnız özünü düşünmək kimi mənfilikləri aradan aparmaq üçün gözəl bir nümunədir.
       Allah Təala bütün millətə qismət etsin ki, Peyğəmbər (s) və onun Əhli-Beyt (ə) məktəbindən bu dərsi öyrənsin və xalqımız bir-birinə münasibətdə bax beləcə eşqlə, məhəbbətlə olsun, inşəallah!
       Deməli, dünya bu cürdür ki, insan toplumda yaşayarkən mühitə bağlıdır. İnsan deyə bilməz ki, “mənə heç nə aid deyil!”. Həm yaxşı olanda, həm pis olanda ona qayıdır. Toplumda yaxşılıq olanda bu insan da bəhrələnir. Toplumda pis durum olanda, əzab ona da qayıdır.
       Lakin, Qiyamət günü elə deyil. Qiyamət günü “yəvmil-fəsl”dir. O gündür ki, yaxşılar pislərdən ayrılacaq, günahkar öz cəzasına çatacaq, salehlər öz savabına çatacaq. Heç kəs heç kimin günahını daşımayacaq. Hərə öz məs’uliyyətini, öz imtahınını verəcək. Bu dünya ilə Qiyamətin fərqlərindən biri də budur.
       19-cu surənin 95-ci ayəsində buyrulur: “Qiyamət günü bütün insanlar ki, məşhur olacaq, həşrə çəkiləcək, bütün o insanlar İlahi dərgahda təklikdə hazır olacaqlar”. Bir-bir hazır olacaq... Orada əmilər, dayılar, qohum-əqraba, tayfa, pul və başqa-başqa məsələlər insanın dərdinə yetişməyəcək! Orada insan fərd olaraq cavab verəcək. İt şəklindəmi məşhur olacaq, donuz şəklindəmi məşhur olacaq, hansı eybəcər şəkillərdə məşhur olacaq və ya insan şəklində məşhur olacaq – məlum deyil. Elə halda olacaq ki, onun üfunətindən camaat bezəcək, ya bir halda olacaq ki, camaat onun təravətindən sevinəcək?
       Çox mühüm məsələdir. İnsan düşünə, insan unutmaya, insan anlaya ki, belə bir gün gələcək və o gün var və o gundə mütləq cavab veriləcək! O günü insan unutmaya!
      Qiyamət günü üçün adlardan biri “yəvmə tubləs-sərair”dir. Qiyamət günü bir gündür ki, gizli sirrlər aşkar olacaq, niyyətlər aşkar olacaq. Bu dünyada çox asandır ki, adam mələk qiyafəsində hoqqabazlıq edə! Özü üçün çox rahat, çox yaxşı bir durum ala, altda isə elə işlər görə ki, heç adam ağlına gətirməyə! Amma Qiyamət günü bir gündür ki, bunlar üzə çıxacaq!
       Lap sadəsini deyək ki, bir-iki nəfər nanəcim ki var, Allah evinə pis niyyət ilə gəlirdi, üzə çıxacaq ki, bunlar kim idi!. Hansı nanəcimlər idi ki, gəlib burada mö’minlərin ab-havasına zəhər qatırdı! Bu elə ən sadə misal! Yaxşı yerdir ki, dua edək.
       Allahım! Hidayət et bu cür insanları! Gələn cümə günü, inşəallah, bəhsimiz o gün haqdadır ki, gizli sirrlər aşkar olacaq.
      Keçək günümüzlə bağlı məsələyə. Mö’minlər, mö’minələr! Qarşıdan bir neçə mühüm hadisə gəlir, “vəhdət həftəsi” başlayır. Bir həftə başlayır ki, əziz Rəsulallahımızın (s) mövludu ətrafında, Rəsul (s) eşqi ətrafında məzhəbindən, firqəsindən asılı olmayaraq, müsəlmanların birləşmə həftəsi başlayır.
       Allah rəhmət etsin o məracelərə, o alimlərə, o üləmalara ki, vəhdət üçün çalışdılar və bu gün dünya səthində belə bir əmanəti qoyub getdilər.
       Vəhdət həftəsi münasibətilə bütün mö’min və mö’minələri təbrik edirik! Həm məzhəbdaxili vəhdət çox mühümdür, həm dindaxili vəhdət çox mühümdür, həm ümumiyyətlə, insani dəyərlər ətrafındakı vəhdət çox-çox mühümdür! Allah Təala insanlara bu cür vəhdəti anlayıb yaşatmağı nəsib etsin!
       İkinci mühüm məsələ: Mövlud Günü yaxınlaşır. Bir kəsin mövludu gəlir ki, hər şey ona görə xəlq olunub. Gələn cümə günü, mayın 7-də, inşəallah, əziz Peyğəmbərimizin (s) mövludu olacaq. Həmin gün nə yaxşılıq edə bilirsiniz, edin. Bu gün bayram kimi nə təsəvvür edə bilirsiniz, həmin gün elə bayram edin. Bu gün nə Allah üçün yaxşı işlər görmək imkanınız var, həmin gün edin.
      Yaşatmaq lazımdır Peyğəmbərin mövludunu!
      Yaşatmaq lazımdır Peyğəmbərin ad gününü!
      Bu gün nə görürük? Toplumda nə mə’nasız günlər var, qeyd edilir, üzü Valentin günündən tutmuş bu yana. Amma toplum Peyğəmbərinin (s) ad gününü tanımır. Niyə? Bunun günahının bir qismi də bizim üzərimizə düşür. Çatdırmaq lazımdır bu günü topluma. Tanıdığınız bütün insanları təbrik edin. Bayram ruhiyyəli olmaq lazımdır. Bayram keçirmək lazımdır, tam genişqəlbliliklə bayram keçirmək lazımdır. Bərpa etmək lazımdır bu İlahi ən’ənəni!
       Gəlin düşünək, görək kimin bayramıdır bu! Rəsulallah (s) hər baxımdan, hər bir digər məsələlərdən qat-qat üstündür.
       Hər nəyimiz var – Rəsuldandır, hər kimimiz var – Rəsuldandır (s)!
       Əlimiz (ə) varsa, Rəsuldandır!
       Zəhramız (s.ə) varsa, Rəsuldandır!
       Həsənimiz, Hüseynimiz varsa, Rəsuldandır!
       Əbazərimiz varsa, Rəsuldandır!
       Alnıaçıq yaşayışımız varsa, Rəsuldandır! Dönməzliyimiz varsa, Rəsuldandır!
      “Heyhat minnə zillə”miz varsa, Rəsuldandır!
       Nə müsbət şey varsa - o Rəsulallah (s) məktəbindəndir!
       Əhli-Beyt yolçusu – yə’ni Rəsul yolçusu. Əli(ə) yolçusu – yə’ni Rəsul yolçusu! Bə’zi vaxtlar olur insanın evdə bir neçə övladı olur, onlardan biri bir qədər tez-tez naxoş olur. İnsan o səbəbdən həmin övlada daha çox diqqət edir. Tarixən də belə alınıb ki, həmişə Aşuraya, Məhərrəmə daha çox basqılar olduğu üçün, buna daha çox diqqət yetirilib.
       Lakin, bu belə deyil ki, biz Peyğəmbər (s) mövludunu adiləşdirək. Bütün mövludlar bərpa olunmalıdır. Bütün şəhadətlər bərpa olunmalıdır. Bu mövludların tacı və zirvəsi Rəsulallahın (s) mövludu olmalıdır.
       İnşəallah, Allah Təala bizə qismət etsin, elə bu ildən bu dediyimiz sözləri canlı surətdə həyata keçirənlərdən olaq!
       Allahım! Bütün dünya müsəlmanlarını və o cümlədən, bu cəmi Peyğəmbər (s) və Əhli-Beyti (ə) ilə məşhur et!
       Allahım! Bizlərə, bütün müsəlmanlara həqiqi vəhdəti anlayıb, əməl etməyi nəsib et!
       Allahım! Bizi Rəsulullahı (s) anlayanlardan və onun yolunu gedənlərdən qərar ver!
       AMİN!